( 0. امتیاز از 0 )
خانم دکتر پارسا:

به همت انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی با همکاری خوشه آسیب شناسی دینی و اخلاقی معاونت پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی، وبینار گرامیداشت مقام علمی و فرهنگی عالم مجاهد مرحوم آیت الله سید هادی خسروشاهی برگزار شد.

در این مراسم خانم دکتر فروغ پارسا رئیس پژوهشکده مطالعات قرآنی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، استاد دکترسید محمدمهدی جعفری نویسنده، مترجم، پژوهشگر متون دینی، فعال و زندانی سیاسی دوران پهلوی و استاد بازنشسته دانشگاه شیراز  ، ،حجت الاسلام والمسلمین  رضا مختاری پژوهشگر رئیس مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه ، حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی‌راد پژوهشگر و استاد برجسته حوزه و دانشگاه و حجت الاسلام والمسلمین نقدی مدیر مؤسسه فرهنگی ترجمان وحی و سید محمود خسروشاهی  فرزند آیت الله خسروشاهی و تولیت کتابخانه مرکز بررسی های اسلامی به ایراد سخن پرداختند.

گفتنی است این مراسم  از طریق لینک https://sbu.ac.ir/webinar مستقیما پخش شد . در ادامه گزارش مشروحی از این وبینار تهیه شده است که تقدیم می گردد.

مرکز بررسی های اسلامی قم - یونس عزیزی

خانم دکتر فروغ پارسا ‏که مدیریت برگزاری این برنامه را بر عهده داشتند سخنران اول جلسه بودند که در ادامه می خوانید:

 بسم الله الرحمن الرحیم. مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ ينْتَظِرُ وَمَا ‏بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

در آغاز نشست صلوات و سلام می‌فرستیم بر پیامبر رحمت و مهربانی حضرت محمد مصطفی و اهل بیت طیبین و ‏طاهرینشان. عرض سلام و ادب و احترام دارم خدمت استادان و حضار گرامی. ‏

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی افتخار دارد که امروز برنامه ای را در تجلیل و بزرگداشت مقام علمی و ‏فرهنگی مرحوم استاد سید هادی خسروشاهی برگزار نماید.‏

در این فرصت لازم است که تشکر کنم از آقازاده مرحوم استاد خسروشاهی، جناب آقای سید محمود خسروشاهی که ‏برگزاری این برنامه را تدارک دیدند و تشکر می‌کنم از بقیه بزرگوارانی که قبول زحمت کردند و ما را در این برنامه یاری ‏نمودند.‏

در واقع بزرگداشت و تجلیل از علما تجلیل از علم و دانش و بزرگداشت از ارزش و ‏اهمیت خردورزی است. ‏

مرحوم استاد سید هادی خسروشاهی را باید به حق در شمار طلایه داران و پیشگامان حرکت و نهضت و اندیشه تقریب ‏بین مذاهب اسلامی در ایران معاصر بدانیم. در واقع تحول عمده ای که به همت سید جمال الدین اسدآبادی در آغاز ‏سده ۱۴ هجری به وقوع پیوست و منجر به احیای اندیشه دینی در جهان اسلام شد، دو مولفه مبنایی و ساختاری ‏داشت: مولفه اول آن بازگشت به قرآن و مولفه بعدی آن در واقع اتحاد و وحدت جهان اسلام بود.‏

سید جمال الدین اسدآبادی شعار بازگشت به قرآن را به مثابه کتاب آسمانی همه مسلمان‌ها مطرح کرد و همین طور ‏ایده اتحاد و وحدت جهان اسلام را مطرح کرد که مرحوم استاد خسروشاهی هم به جد به این دو مولفه اعتقاد داشتند. ‏

در واقع ایشان مانند سید جمال الدین اسدآبادی؛ قهرمان احیای اندیشه و فرهنگ دینی، معتقد بودند تا زمانی که مذهب ‏اسلامی با هم درگیری و نزاع داشته باشند، ماهرگز به دوران طلایی عظمت و شکوه اسلام باز نخواهیم گشت.‏

 مهم ترین آرمان و آرزوی مرحوم سید جمال الدین اسدآبادی و همین طور مرحوم استاد سید هادی ‏خسروشاهی بازگشت به دوران طلایی عظمت، شوکت و مجد اسلام بود و استاد خسروشاهی   تمام تلاش‌ و فعالیت های سراسر ‏حیات علمی و فرهنگی خودشان را معطوف به این ارمان و آرزو کردند.‏

مرحوم استاد خسروشاهی که ما امروز در صدد تجلیل  از مقام علمی و فرهنگی ایشان هستیم، در حوالی سال‌های ‌‏۱۳۱۷ شمسی در تبریز در خاندان علم و فقاهت به دنیا آمدند. پدر ایشان مرحوم سید مرتضی خسروشاهی از مجتهدان ‏و بزرگان خطه آذربایجان بودند و چنانچه ما در زندگی نامه استاد خسروشاهی ملاحظه می‌کنیم، خاندان خسروشاهی و ‏بسیاری از اجداد ایشان اهل علم و دانش بودند. مرحوم خسروشاهی مقدمات تحصیل خودشان را در همان تبریز ‏گذراندند. در محضر والد بزرگوارشان و همینطور استادان خطه آذربایجان، مباحث مقدماتی را آموزش دیدند و برای ‏آموزش‌های بالاتر و تحصیلات تکمیلی به حوزه علمی قم مهاجرت کردند. در قم هم ایشان از محضر ‏بزرگان حوزه در آن زمان یعنی حوالی سال‌های ۱۳۳۲ و ۱۳۳۱ از  مرحوم آیت الله بروجردی، مرحوم آیت الله شریعتمداری و ‏همین طور در سالهای بعد از محضر امام خمینی و علامه طباطبایی استفاده کردند و مدارج علمی خودش را طی کردند و از ‏جانب بسیاری از بزرگان اجازاتی دریافت نمودند.‏

مروری بر خاطرات استاد خسروشاهی نشان می‌دهد که ایشان از ابتدای نوجوانی علاقمند به مسایل سیاسی بودند و از ‏همان ابتدای نوجوانی وارد حلقه‌ها و گروه‌های مبارزاتی علیه رژیم پهلوی شدند. در واقع وقتی ما به خاطرات ایشان در ‏برخورد با آیت الله کاشانی مواجه می‌شویم، همین طور خاطره ای که ایشان از نخستین ملاقاتشان با مرحوم شهید ‏بهشتی تعریف کرده اند، متوجه می‌شویم که در آن زمان ایشان ۱۵ سال بیشتر نداشتند.‏

مرحوم استاد خسروشاهی در همان اوان نوجوانی با اندیشه‌های نواب صفوی آشنا ‏می‌شوند و در همان زمان از ایشان درخواست می‌کنند که مبانی فکری جمعیت فداییان اسلام را برای ایشان تشریح ‏کنند. این درخواست منجر به تالیف کتابی به نام «رهنمای حقایق» از سوی فداییان اسلام می‌شود که در حقیقت ‏مانیفست جمعیت فداییان اسلام بوده. همین درخواست دقیقا نشان می‌دهد که حضور مرحوم استاد خسروشاهی در عرصه سیاست از سر ‏احساسات نبوده و در صدد تحقیق و پژوهش درباره این جمعیت ‏بودند و به نوعی حرکت علمی ایشان را در همین مواجه با جمعیت فداییان اسلام متوجه می‌شویم. البته ‏استادخسروشاهی در یکی از مقالات و خاطرات خاطر نشان کردند که عضو جمعیت فداییان اسلام ‏نبودند و مثل بسیاری از طلاب صرفا هوادار و دوستدار این جمعیت بودند . طبعاً وقتی که استاد خسروشاهی در دوران نوجوانی این ‏خصوصیت و ویژگی‌ها را داشتند در حوالی سال‌های ۴۲ و ۴۳ که نهضت ۱۵ خرداد به ‏همت مرحوم امام خمینی رحمه الله علیه آغاز می‌شود استاد خسروشاهی از از ‏دنباله روان اندیشه‌های انقلابی حضرت امام خمینی بودند. بر اساس مدارکی که از سازمان اطلاعات و امنیت آن زمان، ‏ساواک، وجود دارد، جناب خسروشاهی در آن حوالی رهبری بسیاری از تظاهرات انقلابی قم را به عهده داشتند و در ‏همان زمان گروهی را به عنوان هیأت مجاهدین اسلام راه اندازی کرده بودند و با همکاری جمعی از طلاب قم ‏اندیشه‌های حضرت امام خمینی را پیگیری و دنبال می‌کردند. به همین دلیل بود که از همان زمان، یعنی از سال ۴۲ و ‌‏۴۳ به بعد مرحوم خسروشاهی همواره مورد توجه ساواک بودند و بارها دستگیر شدند، بارها تبعید شدند و هرگز این ‏فعالیت سیاسی خودشان را رها نکردند. مروری بر تاریخ نشان می دهد که  گروه‌های حوزوی آن زمان  مبارزات خودشان را حول محور عدالت ‏اجتماعی، ‌آزادی بیان و تبیین معارف اسلامی متمرکز کرده بودند و آن هیأت مجاهدین اسلام هم که به همت جناب ‏خسروشاهی پایه گذاری شده بود، این مسایل را پیگیری می‌کرد.‏

در واقع استاد خسروشاهی را بایستی در حلقه ای از علمای حوزه طبقه بندی کنیم که در صدد اصلاح اندیشه دینی بودند و ‏رخوت و سستی حاکم بر حوزه‌های علمی در آن زمان را بر نمی‌تابیدند. همکاری ایشان با مرحوم آیت الله طالقانی با ‏جناب علی حجتی کرمانی و همچنین با استاد شهید بهشتی در همین رابطه بوده، و با هدف اصلاح اندیشه دینی و همان ‏اهدافی که حرکت سید جمال الدین اسدآبادی داشت مشغول مبارزه بودند. ‏

استاد خسروشاهی به اندیشه تحول معرفت دینی از همان دوران جوانی در چندین مجله و نشریه اسلامی فعالیت ‏داشتند، اگر بخواهیم اسامی این مجلات را نام ببریم واقعا اسامی زیادی دارد، مکتب اسلام، مکتب تشیع، راه حق، ‏ندای حق، مجموعه حکمت، نور دانش، مهد آزادی و چندین مجله دیگر در شمار نشریاتی بودند که ایشان در آنها فعالیت می کردند و البته جناب خسروشاهی بیش از همه در مجله مکتب اسلام قلم زنی می‌کردند و روشنگری جوانان را ‏امر مهمی می‌دانستند.‏

استاد خسروشاهی در حوالی ۱۳۵۲ شمسی یک مرکزی را به عنوان مرکز بررسی‌های اسلامی در قم تاسیس کردند و ‏خیلی برای شخص من جالب بود که در همان زمان این مرکز را به ثبت رساندند و هدف و راهبرد اصلی ایشان هم از ‏همان زمان ترویج اندیشه‌های تقریبی برای وحدت جهان اسلام بود. چنان که بعد از پیروزی انقلاب هم در داخل یا ‏خارج از کشور هرگاه مسئولیت موسسه و مرکزی را به عهده می‌گرفتند در واقع همین ایده و همین هدف یعنی ‏تقریب بین مذاهب و وحدت جهان اسلام را مدنظر داشتند.‏

فعالیت‌های قلمی و مکتوب ایشان تقریبا از همان دوران جوانی آغاز شد و تا آخرین روزهای حیات هم ادامه داشت  و به عنوان یک مورخ به ثبت و ضبط وقایع و همین طور به تالیف و کتابت اهمیت زیادی می‌دادند. حاصل این ‏تلاش‌ها تدوین ده‌ها کتاب و مقاله و ترجمه منابع اسلامی بود که همه به نوبه خودشان ارزش تاریخی دارند.‏

استاد خسروشاهی در مراکز مختلفی که بعد از انقلاب یا پیش از انقلاب همین طور که عرض کردم فعالیت داشتند، به ‏منشورات و مطبوعات اهمیت می‌دادند و انتشار ترجمه‌های قرآن کریم به زبان‌های مختلف حاصل این دغدغه ارزشمند ‏ایشان است.‏ چنان که ایشان موفق شدند که ترجمه قرآن کریم به زبان‌های ایتالیایی، المانی، ‏انگلیسی و خیلی از زبان‌ها را به واسطه یا بی‌واسطه پیگیری کنند و ترجمه های زیادی را منتشر نمایند.‏

 

حیات علمی و سیاسی استاد خسروشاهی فراز و فرودهای بسیاری داشته و طبیعی است که به مثابه یک دانشمند ‏متتبع و جستجوگر در ادوار مختلف زندگی رویکردهای اندیشگی مختلفی داشته باشند. ولی به نظر می‌رسد که در همه ‏ادوار زندگی دو خصیصه را از خودشان دور نکردند، نخست آن که  همواره به تاریخ و تاریخ نگاری اهمیت می‌دادند و در مواجهه با جریان‌ها و وقایع ، به عنوان یک مورخ در پی کشف ‏روابط بین امور و علت پیدایی آنها بودند و به لحاظ تعلق خاطری که به تاریخ نگاری داشتند ، به معرفی ‏شخصیت‌های برجسته جهان اسلام و تاریخ معاصر همت گماشتند.  

دومین ویژگی ایشان این بود که از مسیر اعتدال و میانه روی خارج نشدند. در واقع اگر ما روحانیت  و علمای حوزوی قم را در سه جریان طبقه بندی کنیم؛ یکی جریان اسلام سنتی، دیگر جریان اسلام رادیکال و سوم جریان اسلام تجددخواه یا ‏میانه‌رو، باید گفت که مرحوم استاد خسروشاهی به جریان سوم یعنی اسلام میانه‌رو تعلق دارند.‏

در توضیح و تبیین این مطلب باید بگویم که ما مرحوم استاد خسروشاهی را می‌شناسیم به عنوان یک عالم شیعی به ‏آموزه‌های اهل بیت علیهم السلام اعتقاد داشتند به امامان شیعه عشق می‌ورزیدند، اما در مسیر افراطی گری و نفی و ‏جرح دیگر مذاهب هرگز برنیامدند. ‏

وقتی به مجموعه آثار ایشان نگاه ‌کنیم نیز این اعتدال کاملاً وجود دارد . یعنی هم شاهد ترجمه‌های نهج البلاغه علی بن ابیطالب علیه السلام ‏هستیم هم شاهد صحیفه سجادیه امام سجاد هستیم، و هم در عین حال   آثاری در باره بزرگان اهل سنت مثل سید ‏قطب، عبده ، اربکان، حمیدالله و دیگر دانشمندان اهل سنت تألیف نموده اند. جناب خسروشاهی اهمیت می‌دادند به اینکه مواضع و ‏مبانی این بزرگان را ثبت و ضبط کنند و همواره با علمای اهل سنت ارتباط داشتند.‏

در واقع اندیشه‌های تقریبی ایشان هم برآمده از همین ویژگی اعتدال و میانه روی ای هست که در طول زندگی همیشه ‏داشتند. ‏

به اعتقاد من این رویکرد اعتدالی و تقریبی هم در دوران عسرت طلبگی یعنی در دوران تنگناهایی که رژیم پهلوی برای ایشان ایجاد کرده بود و هم در ‏دوران اقتدار جمهوری اسلامی زمانی که ایشان به مقام سفارت جمهوری اسلامی در واتیکان می‌رسند در ایشان کاملاً مشاهده میشود.‏

در یکی از مقالاتی که من از مرحوم استاد خسروشاهی دیدم،  ایشان از جریان نواندیشی دینی در ایران حمایت ‏می‌کنند و معتقدند که این جریان در پی حرکت اصلاحی سید جمال الدین اسدآبادی در ایران و جهان عرب به وجود ‏آمده و مبدأ تحولات عمیقی شده است. البته ایشان به هر روی به نوعی آسیب‌ها و نارسایی‌ها هم در جریان روشنفکری قایل ‏هستند، ولی از این جریان طرفداری می‌کنند و معتقد هستند  وجود جریان نواندیشی در حوزه‌ها از بسیاری از افراط‌ها و انحرافاتی که ممکن ‏است در حوزه وجود داشته باشد، جلوگیری می‌کند.‏ استاد خسروشاهی به حوزویان توصیه می کنند که به مقتضیات زمان و مکان و مسایل ‏مورد نیاز جامعه توجه کنند، به علوم روز، به دانش‌های روز و فن آوری‌های نوین آشنا شوند و مهم تر از ‏همه تاکید می کنند که طلبه ها به زبان های مهم دنیا تسلط پیدا کنند.‏

 یکی از ویژگی‌های برجسته استاد خسروشاهی تسلط ایشان به چندین زبان است که به جز زبان فارسی و ترکی که زبان مادری ایشان بود به زبان عربی، انگلیسی و به زبان ایتالیایی هم اندکی آشنایی ‏داشتند. تسلط به زبان واقعا یک خصیصه خیلی مهمی است که در بسیاری از شخصیت‌های ‏موفق تاریخ جهان این خصیصه وجود دارد که در وسعت اندیشه و ‏شرح صدر این دانشمندان تأثیر داشته است.

روحیه اعتدالی و میانه رو ایشان باعث شد که یک شخصیت جهانی و یک شخصیت بین المللی داشته باشند و در کشورهای مختلف دنیا ؛ مصر، ترکیه، الجزایر، پاکستان و همین طور در ‏کشورهای اروپایی ایشان مورد اقبال و احترام دانشمندان بودند. ‏

استاد خسروشاهی بی‌تردید یکی از بزرگمردان تاریخ ایران و  یکی از بزرگان تاریخ تشیع هستند و با کارنامه درخشانی که ‏حاوی هزاران برگ از تالیفات و مکتوبات و منشورات ایشان هست، بی‌تردید در تاریخ جاودانه خواهند ماند و ما اینک در ‏عین حال که از فقدان ایشان متاثر هستیم و در حسرت حضور فعال ایشان هستیم، اما امیدواریم آیندگان به خصوص ‏فرزند برومند ایشان راه پدر را ادامه بدهند و همچنان از برکات وجود ایشان بهره مند شویم.

تعداد نظرات : 0 نظر

ارسال نظر

0/700
Change the CAPTCHA code
قوانین ارسال نظر